Wydobycie węgla spada, ceny też. Czy te dane zaskakują?
Wydobycie węgla kamiennego od lat sukcesywnie spada. W ub.r. wyniosło 42,8 mln t, czyli o 2,7 proc. mniej niż rok wcześniej. Głównym kierunkiem sprzedaży węgla kamiennego jest rynek krajowy – wynika z najnowszego Raportu o stanie górnictwa węgla kamiennego w 2025 r., który zaprezentował 25 lutego Mirosław Skibski, dyrektor oddziału Agencji Rozwoju Przemysłu w Katowicach, podczas uroczystej gali XXXV Szkoły Eksploatacji Podziemnej w Krakowie.
Czytaj także: Produkcja i logistyka w dobie automatyzacji: ewolucja kompetencji pracowników
Krajowy rynek węgla dominował w strukturze sprzedaży w latach 2011–2024. Jego udział wynosił od 86,4% do 93,8%.
W 2024 r. sprzedaż węgla na rynek krajowy obniżyła się o 45,4 proc. w porównaniu do 2011 r. Z kolei od 2018 r. zmieniła się struktura sprzedaży węgla przeznaczonego na wywóz do UE i eksport – zwiększył się udział węgla koksowego w sprzedaży ogółem na ten rynek – wynika z raportu.
W 2011 r. udział w sprzedaży węgla koksowego wynosił 27 proc., natomiast w 2024 r. aż 77 proc. Tymczasem w latach 2016-2019 odnotowano nieznaczny wzrost średniego dziennego wydobycia ze ściany, osiągając wartość powyżej 3000 t/d. Epidemia spowodowała jednak znaczący spadek tej wartości. Ale też obecnie, po 12 miesiącach 2025 r., ponownie wzrasta, zbliżając się do 3000 t. W 2024 r. średnia cena węgla ogółem była niższa o 27,2 proc. niż rok wcześniej. I tak cena węgla energetycznego obniżyła się o 30,2 proc., cena węgla koksowego obniżyła się o 22,4 proc. W 2025 r. średnia cena ogółem była niższa o 21,7 proc. niż w 2024 r. Cena surowca energetycznego obniżyła się o 21,4 proc., zaś cena węgla do koksowania obniżyła się o 23,2 proc.
Spore straty
Sytuacja znacznie pogorszyła się w kolejnych latach. Przychody ze sprzedaży spadły przy wysokich kosztach stałych, co przyniosło dotkliwe straty. Zobowiązania branży ogółem wyniosły w 2025 r. 14,5 mld zł, notując spadek o 0,07 mld zł względem roku ubiegłego.
Branża górnicza w latach 2020–2021 aktywnie korzystała z rozwiązań Tarczy Antykryzysowej, ubiegając się o umorzenie i odroczenie płatności publicznoprawnych. Stopień realizacji bieżących składek wobec ZUS, FP, FGŚP oraz FEP wyniósł w 2025 r. aż 99,7 proc. Opóźnienia w tych płatnościach odnotowano wyłącznie w przypadku spółek prywatnych.
Autorzy raportu podkreślają, że negatywnym zjawiskiem w latach 2011–2025 był wzrost kosztów całkowitych mimo spadającego wydobycia. Zaznaczają jednak, że rzetelna ocena tej tendencji wymaga uwzględnienia skali inflacji w omawianym okresie.
Import oraz zakup wewnątrzunijny węgla kamiennego na teren Polski w 2025 r. wyniósł 7440,2 tys. t, w porównaniu do 2024 r. Import ten był niższy o 8,8 proc.
Polska eksporterem netto
W latach 2015-2016 Polska – co ciekawe – odzyskała miano eksportera netto. Od 2017 r. ponownie stała się importerem netto, w kolejnych latach ten tytuł się utrzymywał.
Bardzo interesująco przedstawiają się kwestie zatrudnienia w górnictwie. Według raportu opracowanego przez ekspertów z katowickiego oddziału ARP, na koniec 2025 r. zatrudnienie zmniejszyło się o 2427 osób w porównaniu do stanu na koniec 2024 r.
W okresie od 2015 r. ze świadczeń osłonowych w postaci urlopów górniczych, urlopów dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla i jednorazowych odpraw pieniężnych skorzystało 12 085 osób.
Stopniowe wygaszanie działalności wydobywczej
Elementy Nowego Systemu Wsparcia to dopłaty do redukcji zdolności produkcyjnych w całym okresie do planowanego zamknięcia tych jednostek oraz pokrywanie kosztów nadzwyczajnych związanych z likwidacją jednostek produkcyjnych po zakończeniu produkcji. Beneficjentami są: Polska Grupa Górnicza, Południowy Koncern Węglowy i Węglokoks Kraj.
Do czasu zakończenia wydobycia w danej jednostce produkcyjnej objętej Nowym Systemem Wsparcia, zgodnie z przyjętym harmonogramem, jednostka ta będzie korzystać z dopłaty do redukcji zdolności produkcyjnych. Wysokość pomocy państwa przeznaczona na pokrycie dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych ograniczona ma być poziomem ceny referencyjnej. Chodzi o dopłaty w formie dotacji budżetowej bądź podwyższenia kapitału zakładowego przedsiębiorstwa górniczego skarbowymi papierami wartościowymi przez Skarb Państwa.
Kwota 1 605,3 mln zł trafiła do jednostek objętych systemem dopłat w 2022 roku. Kolejny rok przyniósł zmianę, gdyż w 2023 r. podmioty te nie wykorzystały przyznanych środków. Sytuacja uległa diametralnej zmianie w 2024 r., kiedy to przekazane wsparcie wzrosło do poziomu 7 124,4 mln zł. Ostatni analizowany okres, rok 2025, zamknął się kwotą 8 537 mln zł. Fundusze te, pochodzące z budżetu państwa w formie dotacji oraz skarbowych papierów wartościowych, wypłacono zgodnie z zawartymi umowami – co podkreślono w „Raporcie o stanie górnictwa węgla kamiennego w 2025 r.”.
Co tydzień otrzymaj od nas porządną dawkę wiedzy o branży przemysłowej!
