Polityka przemysłowa regionów: jak mądrze ją planować?
Skuteczna transformacja przemysłowa nie może być dekretowana wyłącznie z poziomu stolicy. Podczas gdy odgórne decyzje w brytyjskim Port Talbot doprowadziły do likwidacji tysięcy miejsc pracy w hutnictwie i poczucia porzucenia lokalnej społeczności, fińskie Pori dzięki strategii opartej na istniejących kompetencjach inżynieryjnych stało się prężnym klastrem robotyzacji i AI. Jakie wnioski z tych dwóch skrajnych przypadków powinna wyciągnąć Polska, by mądrze budować nowe specjalizacje w regionach przemysłowych i węglowych?
Czytaj także: Rynek stali: Nowe cła i limity importowe od lipca
Lokalna specyfika kluczem do skutecznej polityki przemysłowej
Lokalne zakorzenienie interwencji publicznych pozwala zwiększyć efektywność inwestycji, wzmocnić demokratyczną legitymację oraz sprawiedliwiej dystrybuować korzyści rozwojowe. Można pokazać to na przykładzie polityki przemysłowej. Obejmuje ona dziś wiele nakładających się celów – od autonomii technologicznej i bezpieczeństwa narodowego, po transformację klimatyczną.
Port Talbot: Skutki odgórnego zarządzania kryzysowego w hutnictwie
Transformacja przemysłu stalowego w Port Talbot jest przykładem braku terytorialnie ukierunkowanej polityki przemysłowej. Huta zapewniała dobrze płatne, stabilne miejsca pracy także osobom bez wysokich kwalifikacji – płace były o 36 proc. wyższe niż regionalna średnia, mimo niższego niż krajowy poziomu edukacji w mieście. Jednocześnie produkowana stal traciła konkurencyjność – głównie z powodu nadprodukcji stali w Chinach oraz wysokich kosztów energii. Interwencje państwa miały jednak charakter doraźnego zarządzania kryzysowego, bez długofalowej strategii dla regionu. Proces ten charakteryzował się centralizacją decyzji i marginalizacją władz walijskich i związków zawodowych.
Skutkiem tak przeprowadzonej transformacji było osłabienie lokalnego rynku pracy oraz ograniczenie krajowych zdolności produkcji stali, istotnych z perspektywy autonomii strategicznej. Zlikwidowano ok. 2,5 tys. miejsc pracy, a kolejne 2,8 tys. pośrednich miejsc pracy znalazło się w zagrożeniu. Programy przekwalifikowania nie odpowiadały na potrzeby regionalnej gospodarki, natomiast nowe miejsca pracy w zielonym przemyśle mają powstawać stopniowo, osiągając pełną skalę dopiero około 2050 r. W lokalnej społeczności wzmocniło to poczucie porzucenia i niesprawiedliwości.
Pori w Finlandii: Sukces strategii opartej na lokalnych kompetencjach
Przykładem sukcesu jest wielosektorowa, zakorzeniona terytorialnie polityka przemysłowa prowadzona w Pori w Finlandii. Miasto jest dziś klastrem robotyzacji, zielonych technologii i coraz częściej sztucznej inteligencji stosowanej w przemyśle. W odpowiedzi na kryzys lat 90. XX wieku miasto postawiło nie na budowanie zupełnie nowych branż, lecz na rozwój zdolności inżynieryjnych i technicznych, obecnych już w Pori, w kierunku automatyki i robotyzacji. W 1992 r. powstała silnie nakierowana na współpracę z lokalnym przemysłem uczelnia techniczna. Jednocześnie rozwijano także inne specjalizacje.
Kluczowe znaczenie miały: proaktywne wykorzystanie uprawnień samorządu, strategiczne dostosowywanie działań na poziomie lokalnym do priorytetów krajowych i unijnych oraz koordynacja między administracją, uczelniami i biznesem. W przypadku regionów poprzemysłowych często obserwuje się głęboką marginalizację gospodarczą, dlatego utrzymanie przez Pori relatywnie stabilnej pozycji w gospodarce krajowej – mimo spadku udziału w krajowej wartości dodanej brutto z 2,24 proc. w 2000 r. do 1,97 proc. w 2023 r. – można uznać za istotny sukces tej strategii.
Wnioski dla Polski: Jak mądrze budować regionalne specjalizacje
Dwa opisane przypadki obrazują, że skuteczna polityka przemysłowa musi być przede wszystkim dopasowana do lokalnych uwarunkowań. W polskim kontekście perspektywa ta jest szczególnie istotna w regionach przemysłowych, poprzemysłowych i węglowych. Kluczowe jest nie tylko kompensowanie kosztów odchodzenia od starych sektorów, ale budowanie nowych regionalnych specjalizacji opartych na istniejących kompetencjach, tradycjach, zasobach i łańcuchach wartości. Wymaga to nie tylko proaktywności lokalnych ośrodków, ale także otwartości administracji centralnej na współprojektowanie działań. Ważnym elementem tej logiki są również inwestycje w jakość życia. Zdolność regionów do przyciągania i zatrzymywania talentów staje się dziś jednym z warunków powodzenia polityki przemysłowej.
Może Cię również zainteresować: Odzieży ochronna do prac spawalniczych – wymagania i metody badań
Co tydzień otrzymaj od nas porządną dawkę wiedzy o branży przemysłowej!
