Bezpieczne spawanie - odzież ochronna dla spawacza

Bezpieczne spawanie: Profesjonalna odzież ochronna dla spawacza

Data publikacji: 29.01.2026 r.

bezpieczeństwo ciop ciop-pib klasyfikacja odzież odzież ochronna odzież spawalnicza spawanie zagrożenia

Ochrona zdrowia człowieka przy pracach spawalniczych ściśle wiąże się z rozwojem technologii spawalniczych, doskonaleniem materiałów konstrukcyjnych oraz powszechnym stosowaniem spawania w różnych gałęziach przemysłu. Stanowisko pracy spawacza wiąże się z wieloma różnorodnymi zagrożeniami. Występuje na nim zagrożenie działaniem płomienia, rozprysków stopionych metali, promieniowaniem nadfioletowym od łuku spawalniczego, promieniowaniem elektromagnetycznym, emisja pyłów i gazów oraz porażenie prądem elektrycznym.

odzież ochronna dla spawacza — fot. iStock

Czytaj także: PPA w nowej odsłonie: krócej, elastyczniej, częściej

Szacuje się, że w Polsce w chwili obecnej na stanowiskach spawacza pracuje ok. 60-80 tysięcy osób. Zgodnie z danymi PIP, w Polsce przez ostatnie lata grupę 3,4% osób poszkodowanych w wypadkach stanowili spawacze. Co więcej, ponad 4% tych zdarzeń to wypadki ze skutkiem śmiertelnym. Z uwagi na występujące zagrożenia niezbędne jest adekwatne zabezpieczenie spawaczy. W tym celu powinni oni stosować:

środki ochrony oczu i twarzy,
odzież ochronną, rękawice i obuwie ochronne,
sprzęt ochrony układu oddechowego.

Dużą rolę w ochronie spawaczy przed działaniem promieniowania cieplnego i gorących cząstek metali powstających w trakcie spawania odgrywa odzież ochronna. W szczególności chodzi tu o odzież okrywającą ciało całkowicie lub częściowo, wykonaną z materiałów włókienniczych (w tym również ze skór). Poziom właściwości ochronnych odzieży przeznaczonej do stosowania na „gorących” stanowiskach pracy określa się na podstawie badań materiałów odzieżowych. W badaniach tych uwzględnia się rodzaj czynnika gorącego, np. ciepło promieniowania, konwekcyjne lub kontaktowe oraz rozpryski stopionych metali.

Odzież ochronna dla spawaczy jako środek ochrony indywidualnej kategorii II musi spełniać określone wymagania i być certyfikowana w procesie oceny typu WE na zgodność z Dyrektywą 89/686EWG.

Minister Gospodarki uregulował zasady bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych w rozporządzeniu z dnia 27 kwietnia 2000 r. Należy pamiętać, że ustawodawca wydał je na podstawie art. 237 § 2 Kodeksu pracy. Rozporządzenie określa wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych obejmujących spawanie, napawanie, lutowanie, zgrzewanie i cięcie termiczne metali oraz tworzyw termoplastycznych.

Zagrożenia występujące podczas prac spawalniczych

Spawacze doznają olśnień, oparzeń, porażeń prądem, pożarów oraz zatruć. Ponadto niejednokrotnie zanieczyszczenia w procesie spawania przekraczają kilkakrotnie dopuszczalne stężenia. Jednakże na szczęście takie przypadki zdarzają się rzadko. Dość często mają miejsce poparzenia gorącymi odpryskami metalu wpadającymi do butów, pod ubranie ochronne, szczególnie w przestrzeń rękawów i w obrębie kołnierza. Do tego dochodzą zagrożenia zawodowymi schorzeniami skóry, oczu, płuc.

Procesom spawania metali towarzyszy często powstawanie substancji niebezpiecznych o działaniu toksycznym, drażniącym, rakotwórczym.

Podczas spawania na materiał podstawowy, gazy osłonowe i otaczające powietrze oddziałuje wysoka temperatura oraz promieniowanie łuku. W rezultacie tych czynników powstaje dym spawalniczy. Dym ten składa się z prostych i złożonych tlenków, krzemianów, fluorokrzemianów, fluorków, chromianów oraz węglanów metali. Przy spawaniu materiałów pokrytych powłokami ochronnymi takimi jak: farby, lakiery, powłoki antykorozyjne w wyniku rozkładu termicznego powstają związki organiczne np. alkohole alifatyczne, formaldehyd, fenol, ketony alifatyczne. Powstające podczas spawania odpryski stopionych metali oraz żużlu mogą dodatkowo prowadzić do poważnych urazów gałki ocznej. Wniknięcie do gałki ocznej ciała obcego, np. w postaci mikroodłamków żelaza lub miedzi, powoduje uszkodzenia mechaniczne. Co gorsza, po długim okresie ekspozycji może ono wywołać żelazicę lub miedzicę. Wyniki badań wpływu poszczególnych metod łączenia materiałów na organizm człowieka prowadzone w naukowych ośrodkach medycznych znalazły odzwierciedlenia w wielu przepisach obligatoryjnych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach spawalniczych.

Do najpoważniejszych zagrożeń zdrowia przy procesach spawalniczych należą:

Czynniki gorące

Wśród technik spawania możemy wyróżnić spawanie gazowe i elektryczne. W technologii spawania gazowego do rozgrzewania łączonych elementów wykorzystuje się ciepło płomienia powstającego wskutek spalania mieszanki acetylenu lub propanu z tlenem. W procesie tym płomień rozgrzewa specjalny drut do temperatury topienia. Podczas spawania elektrycznego ciepło wytwarza łuk elektryczny powstający pomiędzy elektrodą, będącą źródłem elektronów o dużej gęstości, a łączonymi elementami. Zagrożeniem, które dominuje przy wykorzystaniu tych technik spawania jest poparzenie elementami spawanymi, płomieniem palnika, iskrami i powstającymi produktami ubocznymi (żużel, nagar, itp.) oraz porażenie łukiem elektrycznym.

Promieniowanie łuku

Jednym z najczęściej spotykanych źródeł promieniowania optycznego jest łuk spawalniczy. Promieniowanie łuku stanowi poważne zagrożenie zdrowia spawaczy oraz osób pracujących w pobliżu stanowisk spawalniczych. Przy wysokiej temperaturze plazmy łuku spawalniczego emitowane jest bardzo intensywne promieniowanie nadfioletowe, widzialne oraz termiczne.

Emisja pyłu i gazów

Zanieczyszczenia pyłowe i gazowe wydzielające się przy spawaniu do strefy oddychania spawaczy stanowią jedno z najważniejszych zagrożeń. Skutki narażenia pracowników na ich działanie mogą być natychmiastowe, w postaci ostrych zatruć. Natomiast w innych przypadkach stają się odczuwalne dopiero po kilku latach ekspozycji, prowadząc do chorób zawodowych. Powstający w procesach spawalniczych dym spawalniczy (aerozol) jest mieszaniną drobno dyspersyjnych cząstek stałych (pyłu spawalniczego) oraz substancji chemicznych (gazów).

Hałas

Specjaliści obecnie uznają hałas za zanieczyszczenie środowiska naturalnego i środowiska pracy. Procesy spawalnicze zaliczane są do poważnych źródeł hałasu w środowisku pracy. Szczególnie niebezpieczne okazują się procesy cięcia termicznego, gdzie poziom natężenia hałasu przekracza obowiązujące normatywy bezpieczeństwa, a niejednokrotnie sięga wartości 110 dB zbliżając się nawet do progu bólu odczuwanego przez człowieka. Warunki narażenia decydują o wielkości ubytków słuchu powodowanych hałasem podczas procesów spawania i cięcia. Mianowicie określają je m.in. poziom natężenia hałasu, jego przebieg czasowy oraz czas trwania ekspozycji.

Substancje kancerogenne

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem uznała, że dymy spawalnicze należą do grupy zanieczyszczeń prawdopodobnie kancerogennych. Udowodnione działanie kancerogenne mają takie składniki dymów spawalniczych, jak: nikiel, chrom VI, beryl i kadm.

Pole elektromagnetyczne

Spawacze są jedną z grup pracowników, którzy są narażeni na najwyższą intensywność pola elektromagnetycznego, w szczególności pola magnetycznego. Spawanie łukowe niejednokrotnie wymaga stosowania dużych prądów. W spawalnictwie mieliśmy dotychczas do czynienia głównie z polami magnetycznymi stałymi lub o częstotliwości 50 Hz. W chwili obecnej coraz większe znaczenie w procesach spawalniczych zdobywają metody wykorzystujące prądy przemienne i stałe pulsacyjne, pojawiają się pola impulsowe o wyższych częstotliwościach.

Wymagania i badania odzieży spawalniczej w normach do Dyrektywy 89/686/EWG

Norma PN-EN ISO 11611:2009 pt. „Odzież ochronna dla spawaczy i pracowników w zawodach pokrewnych” określa szczegółowe wymagania dotyczące odzieży ochronnej stosowanej podczas spawania i w procesach pokrewnych.

Ten rodzaj odzieży ochronnej przeznaczony jest do ochrony przed działaniem rozprysków małych kropli stopionego metalu oraz iskier powstających podczas szlifowania metali. Dodatkowo zabezpiecza on przed krótkotrwałym kontaktem z płomieniem i promieniowaniem cieplnym od łuku elektrycznego. Minimalizuje też możliwość porażenia prądem elektrycznym przy przypadkowym, krótkotrwałym kontakcie z przewodami elektrycznymi pod napięciem w przybliżeniu do 100 V prądu stałego w normalnych warunkach spawania. Norma ta określa wymagania bezpieczeństwa oraz metody badań dla odzieży ochronnej, tj.:

ubrań (kurtki / bluzy skompletowane ze spodniami do pasa lub typu ogrodniczki”),
kombinezonów,
fartuchów,
kapturów oraz kapturów z ochraniaczami barków,
rękawów,
ochraniaczy stóp (getry).

Odzież ochronna dla spawaczy musi spełniać określone poniżej wymagania dotyczące konstrukcji:

Odzież powinna być tak zaprojektowana i skompletowana, aby podczas wykonywania spawania okrywać całe ciało użytkownika. Mianowicie musi ona przykrywać górę i dół tułowia, szyję, ramiona oraz nogi.
Jeżeli pracownik stosuje ubranie składające się z bluzy i spodni, bluza dwuczęściowego wyrobu odzieżowego musi zachodzić na górną krawędź spodni, tworząc zakładkę o szerokości co najmniej 20 cm. Co ważne, pracownik powinien zachować tę minimalną zakładkę podczas wykonywania wszystkich czynności i ruchów w czasie spawania.
Części odzieży tworzące dodatkową odzież ochronną, np. osłona szyi, kaptur, rękawy, fartuch i getry, powinny być odpowiednio zaprojektowane i użytkowane. Chodzi o to, aby uniemożliwić przedostawanie się iskier i kropli metali do wnętrza ubioru.
Jeżeli projektanci przewidują w wyrobach odzieżowych kieszenie, powinni wykonać je z materiałów zgodnych z wymaganiami dla całej odzieży. Ponadto powinni zabezpieczyć ich otwory klapkami.
Odzież powinna być tak wykonana, aby uniemożliwić przewodzenie prądu elektrycznego z zewnątrz do wewnątrz. W szczególności nie może do tego dochodzić np. poprzez metalowe zapięcia.

Producenci konstruują odzież ochronną dla spawaczy głównie z tkanin (rzadziej z dzianin) trudnopalnych, bawełnianych impregnowanych niepalnie, z włókien aramidowych oraz ze skór naturalnych wyprawianych uniepalniająco.

Klasyfikacja odzieży ochronnej dla spawaczy

Określono dwie klasy odzieży ze ściśle sprecyzowanymi wymaganiami skuteczności. Mianowicie są to: klasa 1 odpowiadająca niższemu poziomowi i klasa 2 odpowiadająca wyższemu poziomowi.

Klasa 1 odzieży ma stanowić ochronę przed mniej niebezpiecznymi technikami spawania i sytuacjami powodującymi niewielkie oddziaływania rozprysków stopionych metali i promieniowania cieplnego.
Klasa 2 odzieży ma stanowić ochronę przed bardziej niebezpiecznymi technikami spawania i sytuacjami powodującymi znaczne oddziaływanie czynników gorących.

Kryteria klasyfikacji odzieży do klasy 1 lub 2 zgodnie z normą PN-EN ISO 11611:2009 określono z uwzględnieniem rodzaju procesu spawania i charakterystyki czynności wykonywanych na danym stanowisku pracy – tabela.