Nowe przepisy dotyczące maszyn.

Z artykułu dowiesz się:

• jakie zmiany zakładają nowe przepisy;
• jak brzmi nowa definicja maszyny;
• jakie zagrożenia zostały dostrzeżone w związku z bezpieczeństwem maszyn oraz sztuczną inteligencją.

Przedstawiamy szczegóły Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie maszyn oraz w sprawie uchylenia dyrektywy 2006/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Rady 73/361/EWG.

Dyrektywę maszynową 2006/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady przyjęto w kontekście ustanawiania rynku wewnętrznego, aby zharmonizować wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w odniesieniu do maszyn we wszystkich państwach członkowskich oraz aby usunąć przeszkody w handlu maszynami między państwami członkowskimi.

Wieloletnie doświadczenie związane ze stosowaniem Dyrektywy 2006/42/WE [1] wykazało jednak pewne sukcesywne braki i niezgodności w odniesieniu do zakresu produktów, jak również do samych procedur oceny zgodności. Podjęto zatem decyzję, aby poprawić i uprościć przepisy oraz dostosować je do potrzeb zmieniającego się rynku i określić czytelniejsze zasady w odniesieniu do ram, w których produkty mogą być udostępniane na rynku. Rozporządzenie w sprawie maszyn [2] zostało opublikowane 29 czerwca 2023 r. w „Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej” i weszło w życie po 20 dniach, tj. 19 lipca 2023 r.

W Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów [3] określono przepisy dotyczące nadzoru rynku i kontroli produktów wprowadzanych na rynek Unii. Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE jest wymieniona w załączniku I do Rozporządzenia (UE) 2019/1020, a rozporządzenie to ma już zastosowanie do produktów objętych zakresem stosowania tego rozporządzenia.

W konsekwencji produkty objęte zakresem stosowania Rozporządzenia (UE) 2023/1230 będzie można wprowadzać do obrotu tylko wtedy, gdy istnieje podmiot gospodarczy mający siedzibę w Unii, odpowiedzialny za zadania określone w Rozporządzeniu (UE) 2019/1020 w odniesieniu do tych produktów.

Zasadnicze zmiany

Nowe przepisy uwzględniają sytuację, gdy do obrotu wprowadza się maszyny, które są coraz mniej zależne od operatora. Dzięki nowym technologiom maszyny mogą realizować określone zadania, uczyć się nowych czynności i stać się bardziej autonomiczne.

Rozwój maszyn obejmujący przetwarzanie danych w czasie rzeczywistym, rozwiązywanie problemów w trakcie eksploatacji, ich mobilność, zainstalowane systemy czujników, uczenie się maszyn (sztuczna inteligencja) oraz internet rzeczy i robotyka stwarzają nowe wyzwania w zakresie bezpieczeństwa produktów.

Wprowadzono wymagania odnoszące się do przepisów cyberbezpieczeństwa i sztucznej inteligencji oraz dodano ogólnie sformułowane wymagania dotyczące sztucznej inteligencji. W związku z rozwojem sektora maszynowego rozporządzenie dostosowuje definicję maszyny.

Nowa definicja maszyny

W definicji maszyny w artykule 3 dodano do znanych z Dyrektywy 206/42/WE punktów lit. f:

1) „maszyna” oznacza:

f) zespół określony w lit. a) – e) jedynie bez instalacji oprogramowania przeznaczonego do konkretnego zastosowania przewidzianego przez producenta.

W tym kontekście definicja maszyny nie powinna wchodzić w zakres definicji produktów powiązanych* lub maszyny nieukończonej.

*Produktami powiązanymi są według rozporządzenia:

• wyposażenie wymienne,
• element bezpieczeństwa,
• osprzęt do podnoszenia,
• ańcuchy,
• liny,
• pasy,
• odłączalne urządzenie do mechanicznego przenoszenia napędu.

Ocena ryzyka i bezpieczeństwo

Producent powinien zapewnić przeprowadzenie oceny ryzyka dla produktu objętego zakresem stosowania rozporządzenia. Ocena ryzyka powinna również dotyczyć przyszłych aktualizacji lub zmian oprogramowania zainstalowanego w maszynie lub produkcie powiązanym. Ryzyko zidentyfikowane powinno uwzględniać cykl życia produktu w związku z zamierzoną zmianą w jego zachowaniu w kierunku działania na różnych poziomach autonomii.

Definicja elementów bezpieczeństwa obejmuje nie tylko urządzenia fizyczne, ale również urządzenia cyfrowe. Aby uwzględnić coraz bardziej powszechne wykorzystywanie oprogramowania jako elementu bezpieczeństwa, oprogramowanie spełniające funkcję bezpieczeństwa i wprowadzane do obrotu będzie się uznawać osobno za elementy bezpieczeństwa.

Nowe przepisy uzupełniły treść deklaracji zgodności o nowe składniki oraz wprowadziły pojęcie istotnej modyfikacji maszyny. Dopuszczono rozporządzeniem możliwość dostarczania elektronicznej wersji instrukcji obsługi. Instrukcje w wersji papierowej nadal będą udostępniane – jak dotychczas, ale wyłącznie na prośbę klientów.

Istotna zmiana w podejściu do kwestii bezpieczeństwa została opisana w załączniku I rozporządzenia, który zastąpił powszechnie obowiązujący załącznik IV Dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. Maszyny stwarzające szczególne niebezpieczeństwo podzielono na dwie kategorie – kat. A i kat. B.

Załącznik I część A określa maszyny „wysokiego ryzyka” z obowiązkową oceną strony trzeciej (jednostka notyfikowana).

1. Odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu wraz z osłonami.
2.  Osłony odłączalnych urządzeń do mechanicznego przenoszenia napędu.
3. Podnośniki do obsługi pojazdów.
4. Przenośne maszyny montażowe i inne udarowe uruchamiane za pomocą nabojów.
5. Elementy bezpieczeństwa o całkowicie lub częściowo samozmieniającym się zachowaniu z wykorzystaniem uczenia maszynowego, które zapewniają funkcje bezpieczeństwa.
6. Maszyny z wbudowanymi systemami o całkowicie lub częściowo samozmieniającym się zachowaniu z wykorzystaniem uczenia maszynowego, które zapewniają funkcje bezpieczeństwa i które nie zostały wprowadzone do obrotu.
   W przypadku ww. maszyn stosowana jest jedna z następujących procedur:
   
   
   
   
   • badanie typu UE (moduł B) określone w załączniku VII, po którym następuje badanie zgodności z typem na podstawie wewnętrznej kontroli produkcji (moduł C), określone w załączniku VIII;
   
   
   • ocena zgodności na podstawie pełnego zapewnienia jakości (moduł H), określonego w załączniku IX;
   
   
   • ocena zgodności na podstawie weryfikacji jednostkowej (moduł G), określonej w załączniku X.
   
   
   
   Załącznik I część B wymienia maszyny z opcjonalną oceną strony trzeciej (jednostka notyfikowana).
7. Urządzenia do podnoszenia osób lub osób i towarów, stwarzające zagrożenie upadkiem z wysokości większej niż 3 metry.
8. Urządzenia ochronne przeznaczone do wykrywania obecności osób.
9. Układy logiczne zapewniające funkcje bezpieczeństwa.
10. Konstrukcje chroniące przed skutkami przewrócenia (ROPS).
11. Konstrukcje chroniące przed spadającymi przedmiotami (FOPS).
    W przypadku ww. maszyn stosuje się jedną z następujących procedur:
    
    • Wewnętrzna kontrola produkcji (moduł A) określona w załączniku VI. Możliwe zastosowanie tylko dla urządzeń zaprojektowanych i wykonanych zgodnie z normami zharmonizowanymi.
    • Badanie typu UE (moduł B) określone w załączniku VII, po którym następuje badanie zgodności z typem na podstawie wewnętrznej kontroli produkcji (moduł C).
    • Ocena zgodności na podstawie pełnego zapewnienia jakości (moduł H), określonego w załączniku IX.
    • Ocena zgodności na podstawie weryfikacji jednostkowej (moduł G), określonej w załączniku X.

Podsumowanie

Nowe Rozporządzenie 2023/1230/UE w sprawie uchylenia dyrektywy 2006/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Rady 73/361/EWG ustanawia ramy prawne w zakresie wprowadzania do obrotu w Unii Europejskiej bezpiecznych maszyn. Obejmuje nowe zagrożenia związane z rozwojem maszyn i sztuczną inteligencją. Gwarantuje też pewność prawa poprzez doprecyzowanie zakresu stosowania tego aktu. Jednocześnie jest to akt prawny otwarty na nowe technologie, zapewniający producentom maszyn swobodę w projektowaniu i wytwarzaniu.

WAŻNE

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 obowiązuje bezpośrednio i nie wymaga transpozycji rozporządzeniem ministra ds. gospodarki do prawa krajowego, jak obecnie obowiązująca Dyrektywa 2006/42/WE. Rozporządzenie stosuje się od 20 stycznia 2027 r.

Istotna zmiana w podejściu do kwestii bezpieczeństwa została opisana w załączniku I rozporządzenia, który zastąpił powszechnie obowiązujący załącznik IV Dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. Maszyny stwarzające szczególne niebezpieczeństwo podzielono na dwie kategorie – kat. A i kat. B.

Piśmiennictwo

1. Dyrektywa 2006/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie maszyn, zmieniająca dyrektywę 95/16/WE (przekształcenie) (Dz. U UE: L157/24 z 9.6.2006) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32006L0042&from=LV).
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie maszyn oraz w sprawie uchylenia dyrektywy 2006/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Rady 73/361/EWG. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023R1230 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023R1230R(01)
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniające dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019R1020&from=LV.

Paweł Rajewski
Kierownik Wydziału Urządzeń Transportu Bliskiego
Departament Techniki
Urząd Dozoru Technicznego
Krzysztof Dębski
Ekspert Urządzeń Transportu Bliskiego
Departament Techniki
Urząd Dozoru Technicznego

Galeria

Mogą zainteresować Cię również

Metrologia w skali makro – jak zmieniają się polskie laboratoria metrologiczne

Wyznaczanie przewodności cieplnej ciał stałych na podstawie normy ASTM D 5470

Wyznaczanie parametrów materiałowych przy użyciu testu oprzyrządowanej twardości

zobacz więcej